Digitaal pesten: herkennen en bestrijden voor preventiemedewerkers


Digitaal pesten: herkennen en bestrijden

Achtergrondartikel

‘Kinderen komen met angst in hun schoenen ‘s ochtends naar school’, ‘Leerkrachten krijgen bijscholing in sociale media’, ‘Een vechtpartij op straat vastgelegd via de i-phone’, ‘Bedrijven denken na over een gedragscode voor gebruik van internet’, ‘De gevolgen voor het bedrijf: oncontroleerbaar gedrag, fraude, verlies van productiviteit’.
Over de gevaren en gevolgen, maar vooral: over het herkennen en voorkomen van digitaal pesten of cyberbullying. Een rol voor de preventiewerker?
Niet onschuldig
‘Bij digitaal pesten gaat het niet om onschuldige plagerijen via het internet. Pesten via telefoon, computer of internet is zeer kwetsend', zo is door onderzoek van Vandebosch & Van Cleemput (2008) aangetoond. Mensen worden door digitale vormen van pesten echt beschadigd.
Met het hedendaagse automatiseringstijdperk is een nieuwe technologie toegevoegd waarmee alle vormen van sociaal onveilig of ongewenst gedrag kunnen worden toegepast.
Bovendien komen er nog een aantal dimensies bij. Digitaal communiceren kan op vrijwel elke plek plaatsvinden, thuis, op het werk, tijdens uitgaan of vakantie. De snelheid waarmee berichten zich verspreiden is vele malen groter dan de oude fysieke vormen van vertellen of schrijven.
De nieuwe media maken het daarbij mogelijk niet alleen tekst maar ook foto’s en films in korte tijd over een groot publiek te verspreiden. Degene die berichten verspreidt is niet altijd zichtbaar en kan anoniem blijven voor de ontvanger.
Er zijn steeds meer verschillende soorten van ongewenst digitaal gedrag bekend. Ze variëren van redelijk onschuldig tot zeer ernstig, crimineel en gevaarlijk gedrag. Een paar voorbeelden.
E-mail
  • Op de werkplek van een collega diens e-mail checken wannneer hij even weg is;
  • een bericht namens een collega versturen, waar de collega op aangesproken wordt;
  • porno of seksueel getinte berichten versturen aan collega’s;
  • e-mails sturen die voor tweeërlei uitleg vatbaar zijn (verborgen hostiliteit).
Cyberstalken
  • Foto’s of roddels van een collega op een website zetten;
  • grove reacties op iemands weblog of social media-account plaatsen;
  • informatie of privégegevens over anderen op sociale media als facebook of twitter zetten;
  • je als iemand anders voordoen: bijvoorbeeld een man van 50 die zich voordoet als tiener;
  • een filmpje of foto maken van iemand in een beschamende situatie en op internet zetten.
Internetmisbruik
  • Ongeoorloofd gebruikmaken van andermans banknummer en pincode;
  • eten of goederen namens een ander bestellen;
  • een site hacken of anderszins platleggen.
Mobiel bellen
  • Anonieme sms-berichten versturen;
  • aanhoudend sms-berichten sturen of iemand bellen;
  • iemands telefoonnummer verspreiden.
Gevolgen
Het slachtoffer van deze pesterijen is de hele week bezig zich geestelijk in te stellen op onverwachte aanvallen. Dat houdt niemand vol. Al na enkele dagen hebben slachtoffers last van psychosomatische klachten: hoofdpijn, maag- en darmklachten, trillen, transpireren, hartkloppingen, gespannenheid en slaapproblemen. Als het pesten aanhoudt, worden de klachten chronisch. Forse angstklachten, somberheid of burnout zijn ondermeer het gevolg. Slachtoffers gaan zich meer en meer anders gedragen dan men van hen gewend is. Ze vertrouwen niemand meer. Zelfs niet mensen in hun privé-situatie of mensen die werkelijk het beste met hen voor hebben.
Combinaties
Leerlingen zijn vaak na schooltijd nog thuis met elkaar aan het chatten. Dat kan heel gezellig zijn. Er zitten echter voor een aantal klasgenoten ook nadelen aan. Thuis gaat het pesten van de dag in de avond nog door.
Vragen over je stomme opmerking van die dag kunnen van alle kanten komen met dreigementen over maatregelen die de leerling te wachten staan. Met lood in de schoenen gaat zo’n leerling de volgende dag op pad. Je kunt je computer uitzetten, zeker wanneer je niet weet wie de afzender is. Of zorgen dat die persoon geen toegang meer krijgt. Maar wanneer het dreigen daarna via je mobiel doorgaat kun je ten einde raad zijn.
Diverse vormen van digital pesten
De ontwikkelingen op het gebied van informatie en communicatietechnologie gaan erg snel. Het ongewenst gedrag groeit mee in alle vormen. Er zijn steeds overlappingen tussen de virtuele en de werkelijke wereld. Weaterbee & Kelloway noemen digital pesten ‘cyberaggression’.  Ze onderscheiden hierin verschillende vormen.
Cyber slacking/cyberloafing
  • Spelletjes doen, internetsurfen, chatten en privémail afhandelen onder werktijd;
  • illegaal kopiëren, downloaden en illegaal gebruik van software;
  • onder werktijd illegale muziek, films, digitale video’s en pornografisch materiaal downloaden en bekijken.
Cyber tapping (aftappen)
  • Programma’s gebruiken om in te breken op het net met het doel paswoorden van anderen te vinden;
  • programma’s gebruiken om bij vertrouwelijke informatie van bedrijfsdatabases te komen;
  • de computer van je leidinggevende hacken om informatie te vinden;
  • gehackte informatie benutten om iemand in discrediet te brengen of reputatie in de organisatie te ruïneren;
  • laatst bezochte sites via cookies (kleine tekstjes op hard drive) achterhalen zoals goksites en pornosites.
Cyber extortion (afpersing)
  • Dreigen beschadigende software op computer of netwerk van bedrijf te plaatsen.
Cyber stalking
  • Persoonlijke details van medewerkers of klanten van een bedrijf worden gebruikt door derden;
  • ongeoorloofd toegang verschaffen tot bedrijfsinformatie of databases (salarisadministratie, verzuimgegevens).
E-harassment
  • Gebruiken van bedrijfsservers voor eigen netwerken, bv. kinderpornonetwerk;
  • gebruiken van bedrijfscomputers voor eigen doelen zoals het eigen bedrijf;
  • privacy van klanten aan de roddelpers verkopen;
  • informatie over iemand op sociale media zetten.
Wat te doen?
Als preventiemedewerker sta je voor de vraag hoe je met deze materie aan de slag kunt gaan. Robinson en Bennett (1995) maakten een indeling in dimensies van ICT- of Cyber deviantie. Met zo’n indeling kun je als preventiemedewerker in je bedrijf beleid maken en weet je als werknemer wat wel en niet is toegestaan.
Indeling Robinson & Benett:
Produktiedeviantie
  • cyber loafing
  • online chatten
  • online gamen
  • internet bellen
  • groeps-e-mail grappen
  • persoonlijke e-mails
  • shoppen
Eigendomsdeviantie
  • virus introductie/transmissie
  • data diddling/erasure
  • downloaden pornografie
  • downloaden materiaal met copyright
  • software kopiëren/diefstal
  • systemen hacken
  • security-overtredingen
Beleidsdeviantie
  • selectief informatie distribueren
  • self serving informatie distribueren
  • mensen onterecht beschuldigen
Persoonlijke agressie
  • verbaal geweld/ongepaste toon/ dreigementen
  • intimidatie via attachments (grappen, plaatjes)
  • seksuele intimidatie, e-flirts, cyberstalking
  • hacking, schade aan persoonlijke systemen
  • identiteit diefstal, ongeoorloofd gebruik van accounts en namen
Aan de hand van zo’n overzicht van ontoelaatbaar gedrag kun je in het bedrijf een gedragscode ontwikkelen voor misbruik van ICT, netwerk en wangedrag via internet en andere digitale media. Het bedrijf of de leidinggevende kan behoorlijke invloed uitoefenen op het feit of er wel of niet digitaal wordt gepest in de organisatie.
Neem ook de rol van de vertrouwenspersoon en een goede klachtenregeling mee in dit beleid. Medewerkers moeten incidenten anoniem kunnen melden wanneer ze slachtoffer of getuige zijn. Geef voorlichting en laat werknemers meedenken over preventie van deze vorm van misbruik en pesten. Hoe gaan we hier mee om, welk gedrag wordt wel en niet geaccepteerd? Werknemers moeten hiervan op de hoogte zijn, desnoods moeten ze een verklaring tekenen. De leidinggevende kan het bespreekbaar maken, individueel of in de groep. De afdeling automatisering kan controleren op naleving.

Bron: http://www.werkenveiligheid.nl/sociale-veiligheid/preventie-en-beleid/digitaal-pesten-herkennen-en-bestrijden